سنگ کلیه یکی از شایعترین بیماریهای دستگاه ادراری است که میتواند دردهای شدید، عفونتهای مکرر و حتی آسیب دائمی به کلیه ایجاد کند. طبق آمارهای جهانی منتشرشده توسط WHO، بیماریهای کلیوی در سالهای اخیر روند افزایشی داشته و تغییر سبک زندگی، کمتحرکی و مصرف ناکافی مایعات از مهمترین عوامل آن محسوب میشوند.
خوشبختانه پیشرفتهای چشمگیر در حوزه اورولوژی باعث شده روشهای کمتهاجمی و بسیار مؤثری برای درمان سنگ کلیه در دسترس قرار بگیرد. یکی از مدرنترین این روشها، درمان سنگ کلیه با RIRS است؛ روشی که بدون برش جراحی و تنها از طریق مجاری طبیعی بدن انجام میشود.
آیا همه بیماران گزینه مناسبی برای RIRS هستند؟ در پاسخ به این سوال قصد داریم با روش RIRS، نقش لیزر هولمیوم در خرد کردن سنگ، کاندیداهای مناسب این روش و مزایا و محدودیتهای آن آشنا شویم.
آنچه در این مقاله میخوانید
RIRS چیست؟
RIRS مخفف Retrograde Intrarenal Surgery به معنی جراحی داخل کلیه از مسیر برگشتی است. در درمان سنگ کلیه با RIRSپزشک با استفاده از یک یورتروسکوپ انعطافپذیر بسیار ظریف، از طریق مجرای ادرار وارد مثانه، حالب و سپس کلیه میشود. پس از مشاهده مستقیم سنگ، آن را با لیزر هولمیوم خرد کرده و قطعات ریز را خارج میکند یا اجازه میدهد به صورت طبیعی از بدن دفع شوند.
ویژگی مهم این روش به شرح زیر است:
- هیچ برشی روی پوست ایجاد نمیشود
- میزان خونریزی بسیار کم است
- بیمار معمولاً ظرف ۲۴ ساعت مرخص میشود
به همین دلیل، درمان سنگ کلیه با RIRS امروز به عنوان یکی از استانداردهای طلایی درمان سنگهای کوچک تا متوسط کلیه شناخته میشود.
لیزر هولمیوم چگونه سنگ را خرد میکند؟
لیزر هولمیوم در درمان سنگ کلیه با RIRS با تولید پالسهای پرانرژی، سنگ را به ذرات بسیار ریز تبدیل میکند (Dusting). این ذرات یا توسط ابزار مخصوص از بدن خارج میشوند یا در روزهای بعد همراه ادرار دفع خواهند شد.
مزیت بزرگ لیزر هولمیوم به شرح زیر است:
- قابلیت خرد کردن تقریباً تمام انواع سنگ
- آسیب حداقلی به بافت سالم
- کنترل دقیق انرژی
چه کسانی بهترین کاندید درمان سنگ کلیه با RIRS هستند؟
انتخاب درست بیمار، مهمترین عامل موفقیت درمان سنگ کلیه با RIRS است. بهطور کلی، گروههای زیر بهترین پاسخ را به RIRS میدهند:
- بیماران با سنگهای کوچک تا متوسط کلیه: سنگهایی با قطر حدود ۵ تا ۲۰ میلیمتر معمولاً بهترین گزینه برای RIRS محسوب میشوند. در این اندازهها، امکان خرد کردن کامل سنگ با لیزر و پاکسازی کلیه بسیار بالا است.
- افرادی که تمایل به درمان بدون جراحی دارند: بسیاری از بیماران از جراحی باز یا حتی PCNL (جراحی از روی پوست) واهمه دارند. درمان سنگ کلیه با RIRS یک گزینه عالی برای کسانی است که به دنبال روش کمتهاجمی هستند.
- بیماران با سابقه خونریزی یا مصرف داروهای رقیقکننده خون: در مقایسه با روشهای دیگر، RIRS خونریزی بسیار کمتری دارد و در برخی موارد حتی بدون قطع کامل داروهای ضدانعقاد انجام میشود (البته با نظر پزشک).
- افراد دارای اضافه وزن یا چاقی: در بیماران چاق، دسترسی پوستی به کلیه سختتر است. RIRS چون از مسیر طبیعی انجام میشود، محدودیت وزنی ندارد و نتایج بسیار خوبی ارائه میدهد.
- بیماران دارای ناهنجاریهای آناتومیک کلیه: در برخی ساختارهای غیرطبیعی کلیه، روشهای سنتی دشوار هستند، اما با یورتروسکوپ انعطافپذیر میتوان به اکثر کالیسها دسترسی پیدا کرد.
- کسانی که قبلاً درمان ناموفق داشتهاند: اگر سنگ با روشهایی مثل ESWL (سنگشکنی بروناندامی) کاملاً از بین نرفته باشد، RIRS اغلب به عنوان مرحله بعدی انتخاب میشود.
چه بیمارانی ممکن است گزینه ایدهآل RIRS نباشند؟
روش درمان سنگ کلیه با RIRS با وجود مزایای فراوان، برای همه افراد به خصوص افراد با شرایط زیر مناسب نیست:
- سنگهای بسیار بزرگ (بیش از ۲.۵ سانتیمتر)
- عفونت فعال دستگاه ادراری
- تنگی شدید حالب
- برخی بیماریهای زمینهای خاص
در این موارد ممکن است روشهای دیگر توصیه شوند یا ابتدا درمانهای تکمیلی انجام گیرد.
تفاوت TUL و RIRS چیست؟
یکی از سؤالات رایج بیماران درگیر سنگ کلیه، تفاوت TUL و RIRS است. در مورد تفاوتهای این دو روش میتوان به طور خلاصه به موارد زیر اشاره کرد:
- TUL بیشتر برای سنگهای حالب (لوله بین کلیه و مثانه) استفاده میشود.
- RIRS مخصوص سنگهای داخل کلیه است.
هر دو از مسیر طبیعی بدن انجام میشوند، اما ابزار و محل هدف متفاوت است. انتخاب بین این دو کاملاً به محل سنگ بستگی دارد.
نتیجه ریرس با لیزر مگنتو چگونه است؟
در برخی مراکز از تکنولوژیهای پیشرفتهتر مانند لیزر مگنتو در درمان سنگ کلیه با RIRS استفاده میشود. این نوع لیزر امکان خرد کردن سریعتر سنگ و کاهش زمان عمل را فراهم میکند.
طبق گزارشهای بالینی، نتیجه ریرس با لیزر مگنتو در بسیاری از بیماران شامل موارد زیر است:
- پاکسازی کامل یا نزدیک به کامل سنگ
- کاهش نیاز به جلسات درمانی اضافی
- بهبود سریعتر علائم
مراحل انجام درمان سنگ کلیه با RIRS
درمان سنگ کلیه با RIRS طی مراحل زیر انجام میشود:
- ارزیابی کامل: از طریق روشهایی مانند سونوگرافی یا سیتی اسکن، آزمایش خون و ادرار و بررسی سابقه پزشکی، شرایط فرد مورد ارزیابی قرار میگیرد.
- آمادهسازی بیمار: معمولاً بیمار چند ساعت قبل ناشتا میشود و آنتیبیوتیک پیشگیرانه دریافت میکند.
- انجام RIRS: تحت بیهوشی عمومی یا بیحسی نخاعی انجام میشود و بسته به اندازه سنگ بین ۳۰ تا ۹۰ دقیقه طول میکشد.
- مراقبت بعد از عمل: بیشتر بیماران همان روز یا روز بعد مرخص میشوند.
مراقبتهای بعد از RIRS
یکی از موارد مهم در درمان سنگ کلیه با RIRS برای رسیدن به بهترین نتیجه رعایت مراقبتهای بعد از عمل به شرح زیر است:
- مصرف مایعات فراوان
- تحرک سبک
- مصرف داروهای تجویزشده
- پرهیز از فعالیت سنگین چند روز اول
- مراجعه برای ویزیت کنترل
مزایای درمان سنگ کلیه با RIRS
از مهمترین مزایای درمان سنگ کلیه با RIRS میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بدون برش جراحی
- درد کمتر بعد از عمل
- بازگشت سریع به زندگی روزمره
- دقت بالا در خرد کردن سنگ
- مناسب برای طیف وسیعی از بیماران
محدودیتهای RIRS چیست؟
درمان سنگ کلیه با RIRS در کنار تمام مزایا، محدودیتهایی نیز دارد که در زمان انتخاب این روش باید مورد توجه قرار بگیرد:
- هزینه بالاتر نسبت به برخی روشها
- نیاز به تجهیزات پیشرفته
- وابستگی زیاد به مهارت جراح
- گاهی نیاز به استنت حالبی موقت
مقایسه خلاصه روشهای رایج درمان سنگ کلیه
در جدول زیر روشهای رایج برای درمان سنگ کلیه از نظر جنبههای مختلف مورد مقایسه قرار گرفته است:
| روش | محل سنگ | میزان تهاجم | دوره نقاهت |
| ESWL | کلیه | بسیار کم | کوتاه |
| TUL | حالب | کم | کوتاه |
| RIRS | کلیه | کم | کوتاه |
| PCNL | کلیه بزرگ | متوسط | بیشتر |
درمان سنگ کلیه با RIRS یک روش مدرن، ایمن و بسیار مؤثر برای بسیاری از بیماران مبتلا به سنگ کلیه است. بهترین نتایج با استفاده از این روش زمانی حاصل میشود که شرایط زیر وجود داشته باشد:
- اندازه و محل سنگ مناسب باشد
- بیمار به درستی انتخاب شود
- عمل توسط تیم باتجربه انجام گیرد
- مراقبتهای بعد از عمل رعایت شود
اگر دچار سنگ کلیه هستید، مشاوره با متخصص اورولوژی مانند دکتر امیر عباس شه دوست میتواند به شما کمک کند تا بر اساس شرایط بدنی و نوع سنگ، مناسبترین روش درمانی را انتخاب کنید؛ روشی که هم کمتهاجمی باشد و هم بیشترین شانس پاکسازی کامل سنگ را فراهم کند.
راههای ارتباط با دکتر شه دوست
مراجعه حضوری به مطب: در صورت تمایل به مراجعه حضوری و دریافت نوبت، میتوانید به آدرس زیر مراجعه کنید:
مراجعه حضوری به مطب: در صورت تمایل به مراجعه حضوری و دریافت نوبت، میتوانید به آدرس زیر مراجعه کنید:
- تماس تلفنی با مطب: برای تعیین وقت ملاقات و کسب اطلاعات بیشتر در مورد ساعات کاری مطب، میتوانید با شماره تلفنهای زیر تماس بگیرید:
- مراجعه حضوری به مطب: در صورت تمایل به مراجعه حضوری و دریافت نوبت، میتوانید به آدرس زیر مراجعه کنید:
