سنگ کلیه یکی از شایعترین بیماریهای دستگاه ادراری است که سالانه میلیونها نفر در سراسر جهان را درگیر میکند. این بیماری میتواند از یک ناراحتی خفیف تا دردهای شدید و غیرقابل تحمل متغیر باشد. نکته مهم این است که علائم سنگ کلیه در زنان و مردان همیشه یکسان نیست و گاهی تفاوتهای ظریفی وجود دارد که تشخیص را دشوار میکند. شناخت نشانهها، عوامل خطر و زمان مراجعه به پزشک، نقش مهمی در جلوگیری از عوارض جدی دارد.
به همین دلیل در این مقاله قصد داریم به صورت علمی اما با زبان ساده بررسی کنیم که سنگ کلیه چیست، چرا ایجاد میشود؟، علائم سنگ کلیه در زنان و مردان چه تفاوتهایی دارد، چه نشانههایی هشداردهنده هستند و چگونه میتوان خطر ابتلا را کاهش داد؟
آنچه در این مقاله میخوانید
سنگ کلیه چیست؟
سنگ کلیه تودهای سخت از مواد معدنی و نمکها است که در داخل کلیهها تشکیل میشود. این سنگها زمانی ایجاد میشوند که ادرار بیش از حد غلیظ شده و مواد محلول مانند کلسیم، اگزالات یا اسیداوریک فرصت کریستالیزه شدن پیدا میکنند. سنگها ممکن است بسیار کوچک (به اندازه شن) یا بزرگ (چند سانتیمتر) باشند و در هر بخش از دستگاه ادراری گیر کنند.
انواع سنگ کلیه
علائم سنگ کلیه در زنان و مردان با توجه به نوع سنگ میتواند متفاوت باشد. همچنین شناخت نوع سنگ به انتخاب روش درمان کمک میکند. انواع سنگ کلیه به شرح زیر است:
- سنگ کلسیمی: شایعترین نوع سنگ که معمولاً از کلسیم اگزالات تشکیل میشود.
- سنگ اسید اوریکی: اغلب در افرادی دیده میشود که مصرف پروتئین حیوانی بالایی دارند یا دچار کمآبی مزمن هستند.
- سنگ استروویت: معمولاً در اثر عفونتهای ادراری ایجاد میشود.
- سنگ سیستئینی: نوع نادر سنگ کلیه است که اغلب ریشه ژنتیکی دارد.
چرا سنگ کلیه ایجاد میشود؟
عوامل متعددی در شکلگیری سنگ کلیه در افراد مختلف نقش دارند. از جمله این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- نوشیدن آب کم
- رژیم غذایی پرنمک یا پرپروتئین
- سابقه خانوادگی
- اضافه وزن
- عفونتهای مکرر ادراری
- برخی بیماریهای متابولیک
- مصرف بعضی داروها
در بسیاری از افراد، ترکیبی از این عوامل باعث بروز بیماری و تشکیل سنگ کلیه میشود.
علائم عمومی سنگ کلیه
صرفنظر از جنسیت، برخی نشانهها در اغلب بیماران مشترک است. از جمله علائم سنگ کلیه در زنان و مردان که به صورت مشترک وجود دارد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- درد شدید پهلو یا کمر
- انتشار درد به پایین شکم یا کشاله ران
- سوزش هنگام ادرار
- تکرر ادرار
- تهوع و استفراغ
- وجود خون در ادرار
- ادرار کدر یا بدبو
شدت علائم معمولاً به اندازه سنگ و محل گیر کردن آن بستگی دارد.
علائم سنگ کلیه در مردان
برای شناخت تفاوتهای موجود بین علائم سنگ کلیه در زنان و مردان نیاز به شناخت علائم اختصاصی در هر کدام وجود دارد. در مردان، درد اغلب از پشت یا پهلو شروع شده و به سمت بیضهها یا آلت تناسلی انتشار پیدا میکند.
نشانههای رایج سنگ کلیه در مردان به شرح زیر است:
- درد شدید در کشاله ران
- ناراحتی در بیضهها
- مشکل در شروع ادرار
- احساس فشار در ناحیه لگن
- کاهش حجم ادرار
به دلیل مسیر آناتومیک مجرای ادراری مردان، گاهی عبور سنگ دردناکتر گزارش میشود.
علائم سنگ کلیه در زنان
در زنان، علائم ممکن است با مشکلات زنانه یا عفونتهای ادراری اشتباه گرفته شود. همین موضوع باعث میشود که علائم سنگ کلیه در زنان و مردان متفاوت باشد. از شایعترین علائم سنگ کلیه در زنان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- درد پایین شکم یا لگن
- سوزش و درد هنگام ادرار
- تهوع شدید
- احساس نفخ یا فشار شکمی
- درد مشابه درد قاعدگی
گاهی محل درد در زنان باعث میشود فرد تصور کند مشکل از رحم یا تخمدانها است، در حالی که این تصور اشتباه بوده و منشأ این درد کلیه است.
تفاوتهای مهم علائم در زنان و مردان
اگرچه اصل بیماری سنگ کلیه در زنان و مردان یکسان است، اما تفاوتهایی وجود دارد. در جدول زیر تفاوتهای علائم سنگ کلیه در زنان و مردان مورد اشاره قرار گرفته است:
| مورد مقایسه | مردان | زنان |
| محل انتشار درد | بیضه و کشاله ران | لگن و پایین شکم |
| اشتباه تشخیصی رایج | فتق یا مشکلات پروستات | مشکلات زنان یا عفونت |
| شدت درد گزارششده | معمولاً بسیار شدید | متغیر |
| همراهی با علائم گوارشی | کمتر | بیشتر (تهوع و نفخ) |
درد سنگ کلیه چگونه است؟
درد یکی از مهمترین علائم سنگ کلیه در زنان و مردان به حساب میآید که به طور معمول شرایط زیر را دارد:
- ناگهانی شروع میشود
- موجی و متناوب است
- با تغییر وضعیت بدن بهتر نمیشود
- میتواند چند دقیقه تا چند ساعت ادامه داشته باشد
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
برخی نشانهها و علائم سنگ کلیه در زنان و مردان نیاز به بررسی فوری دارند و نباید نادیده گرفته شوند. این موارد تحت عنوان علائم اورژانسی سنگ کلیه شناخته میشوند که شامل موارد زیر هستند:
- تب و لرز
- درد غیرقابلتحمل
- قطع ادرار
- استفراغ مداوم
- خونریزی واضح در ادرار
- ضعف شدید یا گیجی
وجود این علائم میتواند نشانه عفونت یا انسداد کامل مسیر ادراری باشد.
روشهای تشخیص سنگ کلیه
پزشک متخصص میتواند از روشهای مختلف برای تشخیص سنگ کلیه در زنان و مردان استفاده کند. از جمله این ابزارها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آزمایش ادرار
- آزمایش خون
- سونوگرافی
- سیتیاسکن بدون تزریق
- عکس ساده شکم (در برخی موارد)
درمان سنگ کلیه چگونه انجام میشود؟
با توجه به علائم سنگ کلیه در زنان و مردان و همچنین اندازه و محل سنگ، درمان میتواند متفاوت باشد. در جدول زیر بهترین روشهای درمانی بر اساس اندازه سنگ اشاره شده است:
| سنگهای کوچک | سنگهای بزرگتر |
| مصرف مایعات فراوان داروهای مسکن داروهای شلکننده حالب | سنگشکنی با امواج (ESWL) یورتروسکوپی جراحی (در موارد نادر) |
راهکارهای علمی برای کاهش احتمال عود
متأسفانه حدود ۵۰ درصد افراد طی ۵ سال مجدد دچار سنگ کلیه میشوند، مگر اینکه سبک زندگی خود را تغییر دهند. به همین دلیل پیگیری پزشکی و رعایت توصیهها بسیار مهم است. با توجه به علائم سنگ کلیه در زنان و مردان، پزشکان به منظور کاهش احتمال عود سنگ، رعایت موارد زیر را توصیه میکنند:
- روزانه حداقل ۲ تا ۲.۵ لیتر آب بنوشید
- وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید
- آزمایشهای دورهای انجام دهید
سنگ کلیه بیماری شایعی است که میتواند زنان و مردان را به شکلهای متفاوتی درگیر کند. شناخت علائم اولیه، توجه به تفاوتهای جنسیتی و مراجعه به موقع به پزشک، از بروز عوارض جدی جلوگیری میکند.اگر درد شدید پهلو، تغییر رنگ ادرار یا علائم هشداردهنده دارید، تعلل نکنید. تشخیص زودهنگام، درمان را سادهتر و سریعتر میکند و کیفیت زندگی را حفظ خواهد کرد.
دکتر امیر عباس شه دوست به عنوان یکی از بهترین متخصصین درمان سنگ کلیه در شهر اراک با در نظر گرفتن علائم سنگ کلیه در زنان و مردان و همچنین استفاده از جدیدترین دستگاهها و تجهیزات و روشهای نوین میتواند وجود سنگ و نوع آن را تشخیص داده و بر اساس پارامترهای مختلف مانند نوع، اندازه و محل سنگ، بهترین روش درمانی را انتخاب کند.
راههای ارتباط با دکتر شه دوست
مراجعه حضوری به مطب: در صورت تمایل به مراجعه حضوری و دریافت نوبت، میتوانید به آدرس زیر مراجعه کنید:
مراجعه حضوری به مطب: در صورت تمایل به مراجعه حضوری و دریافت نوبت، میتوانید به آدرس زیر مراجعه کنید:
- تماس تلفنی با مطب: برای تعیین وقت ملاقات و کسب اطلاعات بیشتر در مورد ساعات کاری مطب، میتوانید با شماره تلفنهای زیر تماس بگیرید:
- مراجعه حضوری به مطب: در صورت تمایل به مراجعه حضوری و دریافت نوبت، میتوانید به آدرس زیر مراجعه کنید:
